Blog Archives

Ημερίδα: Οι Μεταφραστές και ο Λόγος τους

EKPA_LogosΗμερίδα με θέμα «Οι μεταφραστές και ο λόγος τους» οργανώνει το Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στις 27 Μαΐου. Συγγραφείς, μεταφραστές, επιμελητές και καθηγητές του ΕΚΠΑ παρουσιάζουν διαφορετικές οπτικές για τον ρόλο και τον λόγο του μεταφραστή και τη σχέση του με το κείμενο, τον αναγνώστη και τον συγγραφέα.

Δείτε το πλήρες πρόγραμμα της ημερίδας.

Advertisements

Μαρία Μουσαφίρη: μια Ελληνίδα στο Δ.Σ. της FIT

MousafiriΗ FIT, η Διεθνής Ομοσπονδία Μεταφραστών, είναι η μεγαλύτερη ένωση συλλόγων επαγγελματιών μεταφραστών, διερμηνέων και άλλων ειδικών της αγοράς γλωσσικών επαγγελμάτων και εκπροσωπεί τα συμφέροντα περίπου 100.000 μελών σε όλο τον κόσμο. Στις πρόσφατες εκλογές για την ανάδειξη νέου ΔΣ της FIT στο Βερολίνο, η κα. Μαρία Μουσαφίρη, επίτιμο μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταφραστών (ΠΕΜ), κατόρθωσε να εκλεγεί ως μέλος και ανέλαβε καθήκοντα ως Υπεύθυνη Νότιας Ευρώπης.

Μετά την εκλογή της, μιλήσαμε μαζί της για να τη συγχαρούμε και να για να της απευθύνουμε μερικά ερωτήματα:

 

  1. Με ποιους τρόπους υποστηρίχτηκε η υποψηφιότητά σας από εσάς και από την ΠΕΜ; Τι θεωρείτε πως έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην εκλογή σας;

Η Πανελλήνια Ένωση Μεταφραστών δέχτηκε με ενθουσιασμό και ψήφισε ομόφωνα την πρότασή μου να συμμετέχω στις εκλογές της FIT, συναισθανόμενη την αξία που αυτό μπορεί να κομίσει στην ΠΕΜ. Ανεκτίμητη η συνεισφορά των συναδέλφων, που με στήριξαν πρακτικά και ηθικά με συμβουλές και εμψυχωτικά μηνύματα τις στιγμές που η πίστη μου υποχώρησε. Η επιτυχία είναι ασφαλώς και συλλογική, με την έννοια ότι η στάση μου στο Βερολίνο διαμορφώθηκε από τη ζύμωση με την ελληνική μας μεταφραστική κοινότητα.

Οφείλω την εκλογή μου (ιδίως τον μεγάλο αριθμό ψήφων με τον οποίο με τίμησαν οι συνάδελφοι των άλλων ενώσεων του κόσμου) στο κράμα των εξής παραγόντων: συλλογική πείρα, μελέτη των ζητημάτων της FIT, ενδιαφέρον (για τους στόχους της FIT) βιογραφικό σημείωμα, πάθος για τη συλλογική ζωή. Σημαντικό αντίκτυπο είχε η προφορική παρουσίαση του οράματός μου για τη FIT, όπου προσπάθησα να τοποθετηθώ με αμεσότητα και νέες προτάσεις ακολουθώντας συγκεκριμένη στρατηγική υπέρ των μικρών ενώσεων και υπέρ συγκεκριμένων κατευθύνσεων. Καταλυτικό ρόλο έπαιξε όμως το ότι ένιωσα τον παλμό αυτού του οργανισμού, δηλαδή ο συγχρονισμός.

 

  1. Ποιες αρμοδιότητες θα αναλάβετε στο Δ.Σ. της FIT;

Η FIT είναι ένας τεράστιος και σύνθετος μη κυβερνητικός οργανισμός με διοικητικό συμβούλιο 17 ατόμων, εκτελεστικό γραφείο 6 ατόμων, επιτροπές, ομάδες εργασίας και 3 περιφερειακά κέντρα (Ευρώπη, Λατινική Αμερική, Ασία). Ανήκω στην Περιφέρεια της Νότιας Ευρώπης (Βουλγαρία, Ελλάδα, Κύπρος, Σερβία, Σλοβενία, Τουρκία) και συνεπώς η πρώτη αρμοδιότητά μου είναι γεωγραφική, δηλαδή να αφουγκράζομαι αυτά που συμβαίνουν στην περιοχή, να αναδεικνύω ζητήματα και να παρεμβαίνω ή ζητώ την παρέμβαση άλλων όταν μου ζητηθεί, με γνώμονα το καλό του επαγγέλματος και των ανθρώπων που το υπηρετούν. Πολύ συχνά στο παρελθόν αναρωτήθηκα «Πού είναι η FIT;». Τώρα γνωρίζω ότι η περιοχή μας δεν είχε επαρκή εκπροσώπηση στα Διοικητικά Συμβούλια. Σκοπεύω λοιπόν να ασκήσω αυτή την αρμοδιότητα με μια πιο ζεστή παρουσία.

Πέραν της γεωγραφικής, θα μου ανατεθεί και μία θεματική αρμοδιότητα με βάση τις προτεραιότητες του Διοικητικού Συμβουλίου, τα project τα οποία βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και αυτά που θα ξεκινήσουν. Στις επί μέρους συναντήσεις που είχε ο Πρόεδρος Henry Liu από τη Νέα Ζηλανδία (πάλι στο νότιο ημισφαίριο η ηγεσία της FIT) με τα νέα μέλη του Δ.Σ., δήλωσα δυνατά και αδύναμα σημεία, και τομείς που έχω όρεξη και δυνάμεις να δουλέψω. Θα προσπαθήσω να συνεισφέρω σε όσα περισσότερα project μπορώ, έχω βάσιμη υποψία όμως ότι θα βρεθώ ή στα ανθρώπινα δικαιώματα ή στη λογοτεχνική μετάφραση (η οποία χωλαίνει στη FIT και ορισμένες ενώσεις παραπονούνται ιδιαίτερα) ή σε ένα νέος τομέα τον οποίο πρότεινα και προς το παρόν δεν θα αποκαλύψω. Μέχρι το τέλος του μήνα θα ξεκαθαριστεί το τοπίο.

 

  1. Μπορεί να έχει ουσιαστικό όφελος για την ελληνική μεταφραστική κοινότητα η παρουσία μιας Ελληνίδας στο Δ.Σ. της FIT; Πώς φιλοδοξείτε να βοηθήσετε τους Έλληνες μεταφραστές μέσα από την FIT;

Θέλω να διευκρινίσω ότι η FIT είναι ο ανώτατος οργανισμός εκπροσώπησης (διά των τοπικών τους ενώσεων) όχι μόνο των μεταφραστών, αλλά και των διερμηνέων, ορολόγων (ΤΙΤ) και συναφών γλωσσικών επαγγελμάτων, με πλήθος στρατηγικών εταίρων. Για τις επαγγελματικές μας κοινότητες λοιπόν, αλλά και τη γλωσσική μας κοινότητα, το να υπάρχει για πρώτη φορά μια Ελληνίδα επαγγελματίας και συνδικαλίστρια (όχι, δεν ντρέπομαι που το λέω!) στη FIT mundus είναι αντικειμενικά ένα πόρος. Όμως, όπως πολύ εύστοχα διατυπώνεται στην ερώτηση, το ζητούμενο είναι να αξιοποιηθεί ουσιαστικά αυτός ο πόρος, πέρα από το συμβολικό επίπεδο,.

Να διευκρινίσω ακόμη ότι η υποψηφιότητα για το Διοικητικό Συμβούλιο της FIT υποστηρίζεται μεν από μια συγκεκριμένη Ένωση στην οποία ανήκει το μέλος και με την οποία έχει εκ των πραγμάτων δυνατότερη σχέση, αλλά στο Διοικητικό Συμβούλιο, το μέλος συμμετέχει ως πρόσωπο και οφείλει να υπηρετεί τους στόχους της FIT και τα συμφέροντα όλων των ενώσεών της. Σημειώνω ότι για την FIT εργάζομαι αμισθί. Ζω, ακόμη τουλάχιστον, μόνο από τη μετάφραση και τη διερμηνεία.

Το όφελος είναι στο χέρι μας να το δημιουργήσουμε για την ελληνική μεταφραστική κοινότητα. Πρόκειται για μια αμφίδρομη σχέση επιρροής. Ξεκινώντας από τα μικρότερα, η Ελλάδα θα μπορούσε να προταθεί ως τόπος διοργάνωσης μιας από τις συναντήσεις του Διοικητικού Συμβουλίου, με όλη τη στήριξη και την προβολή που αυτό σημαίνει για τις κοινότητές μας. Άξια πρόσωπα της επαγγελματικής μας κοινότητας μπορούν να προταθούν για συμμετοχή σε project της FIT, όπου θα έχουν την ευκαιρία να προσφέρουν αναδεικνύοντας τις ικανότητές τους.

Η FIT είναι ωκεανός πληροφοριών, απόψεων και εγγράφων. Γνωρίζοντας από μέσα τα πράγματα, μου δίνεται η δυνατότητα να ενημερώνω τους συλλόγους μας και να τους φέρνω επιλεκτικά σε επαφή με ανθρώπους που μπορούν να βοηθήσουν καλύτερα σε συγκεκριμένα θέματα. Ένα ζήτημα που μας απασχολεί μπορεί ευκολότερα να γίνει πρόβλημα όλης της FIT, να μην παραπέσει, όπως π.χ. το θέμα του κοινού υπομνήματος ΠΕΕΜΠΙΠ-ΠΕΜ προς τη Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης της ΕΕ σχετικά με την υπόθεση της μεταφραστικής επιχείρησης ΑΡΧΕΤΥΠΟΝ που εξαφανίστηκε με τα χρήματα που πήρε και από μεταφραστικά έργα της ΕΕ αφήνοντας «φεσωμένους» δεκάδες μεταφραστές.

Στη χώρα μας το status των επαγγελμάτων μας είναι χαμηλό, έχουμε λιγότερες ευκαιρίες συνεχούς κατάρτισης , ένα θολότατο, αχαρτογράφητο τοπίο και εντονότερη ανεργία. Τα προσεχή χρόνια θα τεθεί το θέμα της πιστοποίησης. Έναντι των παραπάνω, διαπιστώνω ότι τα βήματα προς τη δημιουργία μια ομοσπονδίας είναι αργά. Όμως για να γίνουμε δυνατότεροι χρειάζεται διάλογος, ανταλλαγή και αυτό το δύσκολο βήμα. Αλλιώς οι «λύσεις» θα έρχονται πάντα από τρίτους, με τους δικούς τους όρους. Υπάρχει στον κλάδο μας μια συνδικαλιστική ανωριμότητα, θα τολμούσα να πω, ζηλευτά παρούσα σε επαγγέλματα με πολύ χαμηλότερα μορφωτικά προσόντα. Όπως και μια απροθυμία ένταξης σε ενώσεις. Αμιγής ένωση μεταφραστών λογοτεχνίας δεν υπάρχει ούτε ιδιαίτερος ζήλος ένταξής τους στις υπάρχουσες ενώσεις, ενώ το πλαίσιο των διαπολιτισμικών μεσολαβητών «μπάζει» από παντού, παρότι είμαστε χώρα υποδοχής προσφύγων με εκρηκτικά προβλήματα. Επίσης, δεν έχουμε εμπλέξει ακόμη τους διερμηνείς της (υπέροχης) νοηματικής γλώσσας στο διάλογό μας.

Σε όλα τα παραπάνω ζητήματα προτίθεμαι να συνεισφέρω, είτε ως αγγελιοφόρος είτε ως μεσολαβήτρια είτε ως καταλύτης. Κυρίως όμως στο τραπέζι συζήτησης στο οποίο είναι ανάγκη να καθίσουμε όλοι μαζί οι σύλλογοι με δική μας πρωτοβουλία επιτέλους.

 

  1. Με τη σειρά τους, πώς μπορούν οι μεταφραστές της χώρας μας να σας βοηθήσουν στο έργο σας;

Μπορούν να με βοηθήσουν πολύ. Πρώτον να κατοικήσω το ρόλο μου. Με αρχική καλή πίστη. Δίνοντας αξία σε έναν δικό τους πόρο. Η απαξίωση παλιά, εύκολη, δοκιμασμένη οδός με γνωστά αποτελέσματα. Βομβαρδίζοντάς με με ερωτήσεις και αιτήματα, ιδέες και παράπονα. Με υλικό και πρωτοβουλίες που θα μεταφέρω σε όλη τη FIT. Ζητώντας την παρέμβασή μου. Αυτό θα ωθήσει την FIT να παρέμβει. Είμαι στη διάθεση ΟΛΩΝ των συλλόγων (και αυτών που δεν θέλουν να είναι ή δεν είναι ακόμη στη FIT) και αυτό το εννοώ μέχρι τα νύχια. Και οι προβληματισμοί των σπουδαστών είναι πυξίδα. Και οι συνάδελφοι που είναι εκτός συλλόγων μπορούν να με βοηθήσουν να καταλάβω καλύτερα γιατί δεν εντάσσονται σε ενώσεις. Τι δεν κάνουμε καλά στις ενώσεις. Τι δεν κάνουμε καλά στη FIT. Είμαστε ένα δυναμικό πεδίο.

 

  1. Ποια είναι κατά τη γνώμη σας τα πλέον φλέγοντα ζητήματα τόσο του εγχώριου όσο και του διεθνούς χώρου της μετάφρασης, στα οποία οφείλει να στρέψει άμεσα την προσοχή του το νέο Δ.Σ. της FIT;

Υπάρχουν κοινά αλλά και διαφορετικά ζητήματα σε διαφορετικά μέρη του κόσμου. Τη στιγμή αυτή σε εμπόλεμες περιοχές της Ασίας και της Αφρικής συνάδελφοι κινδυνεύουν, διότι στιγματίζονται ως προδότες και δεν έχουν τόπο να σταθούν. Σε πολλές χώρες δεν υπάρχουν καν ενώσεις επαγγελματιών μεταφραστών.

Στις ανεπτυγμένες περιοχές του κόσμου, παρά τα εκατοντάδες πλέον πανεπιστημιακά προγράμματα μεταφραστικών σπουδών, το επαγγελματικό-κοινωνικό status των μεταφραστών είναι χαμηλό, στην άνοδο του οποίου δεν βοηθάει η γενική συνδικαλιστική ανωριμότητα του κλάδου μας, ενώ στην επιδείνωσή του συντελούν οι συνθήκες δουλείας υπό τις οποίες εργάζεται πλέον ένα μεγάλο μέρος μεταφραστών για τους μεγάλους εργοδότες. Οι τιμές συμπιέζονται εξευτελιστικά προς τα κάτω με τη χαριστική βολή να δίνεται από την υπερτίμηση της στατιστικής μηχανικής μετάφρασης και από το φαινόμενο του crowdsourcing που πλήττει τον κλάδο μας περισσότερο από κάθε άλλον, ρίχνοντας πολλούς μεταφραστές στην ανεπίσημη οικονομία και την ανεργία.

Τώρα είναι λοιπόν που η FIT πρέπει να ρίξει το δικό της βάρος στην ενίσχυση του επαγγελματισμού των μεταφραστών, στην ανάδειξη της δημιουργικότητας που εμπεριέχει η δουλειά μας και στη νοημοσύνη των ανθρώπων που τρέφουν τα εργαλεία. Με ενημέρωση του κοινού και συνεχή κατάρτιση με προγράμματα που θα καλύπτουν το κενό ανάμεσα στην τυπική εκπαίδευση και την αγορά, με το άνοιγμα διαλόγου για τις αμοιβές, όπου υπάρχει τέτοιο πλαίσιο, και την υποστήριξη και προώθηση εναλλακτικών μοντέλων εργασίας.

Στο ζήτημα της πιστοποίησης οφείλουμε να αναλάβουμε όχι μόνο συμβουλευτικό, αλλά και πρωταγωνιστικό ρόλο με τη συνδιαμόρφωση εργαλείων που θα έχουν ως επίκεντρο τον μεταφραστή και θα δίνουν αξία σε τίτλους και εξελικτική πορεία.

Τέλος, τουλάχιστον για μένα προσωπικά, έχει μεγάλη σημασία η FIT ως εταίρος της UNESCO και άλλων μεγάλων οργανισμών να λάβει πολιτική θέση προσθέτοντας μια φωνή και ασκώντας το μέγιστο της επιρροής της για τις παρενέργειες του crowdsourcing και του demonetization για τα επαγγέλματα και τις κοινωνίες των ανθρώπων. Αγγελικός κόσμος αλήθεια εκείνος χωρίς χρήμα, όπου οι πόροι θα «μοιράζονται», αλλά προς το παρόν δεν έχει δημιουργηθεί ο καλιφορνέζικος παράδεισος που πολλοί ευαγγελίζονταν. Αντίθετα, παρά τα πολλά πλεονεκτήματα που δεν υποτιμώ, οδηγηθήκαμε σε έκπτωση της ποιότητας, ίσως και του γλωσσικού αισθητηρίου, σε υπερσυγκέντρωση δύναμης και σε πλουτισμό ολίγων με την απλήρωτη συμβολή ανυποψίαστων ανθρώπων και την αναγκαστική σχεδόν συμμετοχή των μεταφραστών.

Αντλώ την αισιοδοξία μου από το ότι η FIT θα πάει εκεί που θα την ωθήσουμε να πάει. Όπως ισχύει και για κάθε τοπική ένωση. Η συμβολή του κάθε μεταφραστή της κάθε ένωσης πολύτιμη, καθόσον αθροιζόμενη. Η συμμετοχή αναγκαία συνθήκη.

Πάντως, είναι πολύ ανοιχτή ομάδα με σύγχρονο ύφος ηγεσίας και έχει ωραίους ανθρώπους το ΔΣ στο οποίο έχω την τύχη να λειτουργώ.

 

Μαρία Μουσαφίρη

Μέλος ΠΕΜ & ΣΥΔΙΣΕ

Μέλος Διοικητικού Συμβουλίου

Διεθνούς Ομοσπονδίας Μεταφραστών (FIT-IFT)

Το φθινόπωρο ανήκει στη Μετάφραση!

autumnΝαι, είναι αλήθεια ότι το καλοκαίρι τελείωσε, μια αλήθεια πικρή, μα τουλάχιστον έχουμε μπροστά μας το ενδιαφέρον –από μεταφραστικής άποψης– φθινόπωρο των τελευταίων δεκαετιών! Τους επόμενους μήνες θα έχετε τη δυνατότητα να παρακολουθήσετε ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις, εκθέσεις και ομιλίες καθώς και εργαστήρια και συνέδρια για τη μετάφραση, τη διερμηνεία και τα γλωσσικά επαγγέλματα εν γένει! Ετοιμαστείτε, λοιπόν, και βάλτε τις παρακάτω ημερομηνίες στην ατζέντα σας:

6 και 7 Σεπτεμβρίου: Έκθεση International Publishers, ξενοδοχείο Divani Caravel. Στην έκθεση μπορείτε να εγγραφείτε ηλεκτρονικά, χωρίς κόστος. Το Σάββατο 6/9, στην αίθουσα Βεργίνα, θα έχετε την ευκαιρία να παρακολουθήσετε την ομιλία της Διευθύντριας Σπουδών της σχολής μας, κας Κωνσταντίνας Τριανταφυλλοπούλου, με τίτλο «Μεταφράζω – Διδάσκω – Μαθαίνω» και θέμα τα οφέλη της μετάφρασης στην εκμάθηση και τη διδασκαλία ξένων γλωσσών.

20 και 21 Σεπτεμβρίου: 2ο Διεθνές Συνέδριο της Διεθνούς Ένωσης Επαγγελματιών Μεταφραστών και Διερμηνέων (ΙΑΡΤΙ)
Η συμμετοχή σε αυτό το διήμερο συνέδριο είναι αρκετά τσουχτερή (€320 ευρώ για επαγγελματίες / €280 για φοιτητές / €255 για μέλη της ΙΑΡΤΙ), αλλά το πρόγραμμα
είναι πολύ ενδιαφέρον.

27 Σεπτεμβρίου: Παγκόσμια Ημέρα Μετάφρασης
Για 6η συνεχή χρονιά, η meta|φραση διοργανώνει εκδήλωση στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Διαβάστε το πρόγραμμα και δηλώστε συμμετοχή στη σελίδα της εκδήλωσης στο Facebook.

31 Οκτωβρίου: Συνέλευση της Διεθνούς Ομοσπονδίας Μεταφραστών (FIT)
Τη διοργάνωση της συνέλευσης της FIT και των παράλληλων εργαστηρίων έχει αναλάβει η Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Μεταφραστών Πτυχιούχων Ιονίου Πανεπιστημίου (ΠΕΕΜΠΙΠ). Θα σας ενημερώσουμε σχετικά μόλις έχουμε περισσότερες πληροφορίες.

8 Νοεμβρίου: «Το μέλλον των γλωσσικών επαγγελμάτων» – Συνέδριο
Το συνέδριο διοργανώνουν το Γραφείο Αθηνών της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και το Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών της Σχολής Οικονομικών, Επιχειρηματικών και διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιά.
Με το συνέδριο επιδιώκεται να συγκεντρωθούν εκπρόσωποι από όλες τις κατηγορίες των γλωσσικών επαγγελμάτων (μεταφραστές, ερευνητές υπολογιστικής γλωσσολογίας, κατασκευαστές ή αντιπρόσωποι μεταφραστικών εργαλείων, καθηγητές ξένων γλωσσών, μετάφρασης, διερμηνείας, κ.ά.) για να συζητήσουν και να αναλύσουν μερικά από τα κυριότερα θέματα του χώρου με στόχο να προταθούν μετά από συζήτηση κάποιες πρακτικά εφαρμόσιμες λύσεις. Πληροφορίες για το πρόγραμμα του συνεδρίου θα βρείτε εδώ.
Οι προεγγραφές έχουν ολοκληρωθεί και μέσα στις επόμενες εβδομάδες θα ανακοινωθούν τα ονόματα των 500 συνέδρων. Αν δεν είστε ανάμεσα σε αυτούς, μην ανησυχείτε: όλες οι συνεδρίες θα βιντεοσκοπηθούν και τα βίντεο θα ανεβούν στον ιστότοπο Bodossaki Lectures on Demand του Ιδρύματος Μποδοσάκη.

***

Ελπίζουμε να γεμίσατε τις μπαταρίες σας, γιατί θα χρειαστείτε όλη σας την ενέργεια αυτό το τόσο γεμάτο μεταφραστικό φθινόπωρο. Καλή ακαδημαϊκή χρονιά σε όλους!

Συνεργασία για τη Μετάφραση

LogoΌσοι από εσάς παρακολουθείτε το ενημερωτικό δελτίο μας γνωρίζετε ήδη τη «Συνεργασία για τη Μετάφραση». Με την ευκαιρία της έναρξης λειτουργίας του ιστότοπου αυτής της πρωτοβουλίας, θα θέλαμε να καταγράψουμε τη μέχρι τώρα πορεία του εγχειρήματος.

Η ανάγκη για συστηματική επικοινωνία και συνεργασία μεταξύ εκπροσώπων του μεταφραστικού κλάδου στη χώρα μας συζητήθηκε το Νοέμβριο του 2011, κατά τη διάρκεια της διημερίδας του European Language Industry Association (ELIA) στην Αθήνα. Εκεί μπήκαν τα θεμέλια της Συνεργασίας, με ιδρυτικά μέλη τις μεταφραστικές εταιρείες Commit, Litterae, Orco και το Κέντρο Εκπαίδευσης Μεταφραστών meta|φραση.

Στη διάρκεια της πρώτης χρονιάς, τα μέλη της Συνεργασίας για τη Μετάφραση προσδιόρισαν ως βασική αποστολή της την προώθηση της Μετάφρασης και γενικότερα των γλωσσικών υπηρεσιών στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα οι στόχοι που τέθηκαν είναι οι εξής:

  • Εμπέδωση και προώθηση βέλτιστων πρακτικών και ποιοτικών κριτηρίων στην αγορά
  • Εκπαίδευση και ενημέρωση πελατών και επαγγελματιών του τομέα
  • Προώθηση ιδεών και στρατηγικών
  • Σύνδεση μεταφραστικών εταιριών με την εκπαιδευτική κοινότητα
  • Δικτύωση και ανταλλαγή ιδεών μεταξύ των μελών.

Ως πρώτο δείγμα γραφής, οργανώθηκαν δύο εκδηλώσεις. H 1η Συνάντηση για τη Μετάφραση διοργανώθηκε στις 25 Μαΐου 2012 με γενικό τίτλο «Από την ΕΕ στην πιστοποίηση: Πτυχές του επαγγέλματος του μεταφραστή». Την επόμενη χρονιά πραγματοποιήθηκε η 2η Συνάντηση, με την ομιλία «Δεν θέλει κόπο, θέλει τρόπο: εργαλεία, ιδέες και συμβουλές για την αύξηση της παραγωγικότητας και τη διασφάλιση της ποιότητας στη μετάφραση» καθώς και μια σειρά από παρουσιάσεις με γενικό τίτλο «Το μεταφραστικό οικοσύστημα και η διαδρομή της μετάφρασης». Στη διοργάνωση της εκδήλωσης συμμετείχε το μεταφραστικό φόρουμ Lexilogia. Και τις δύο εκδηλώσεις παρακολούθησε πλήθος κόσμου από το μεταφραστικό χώρο.

Εντωμεταξύ η αρχική ομάδα εμπλουτίστηκε με νέα μέλη: τις μεταφραστικές εταιρείες LTESLexicon και Beyond Words και την εταιρεία μεταφραστικής τεχνολογίας TMServe. Επίσης μεσολάβησαν πολλές συναντήσεις των μελών, στις οποίες η πρωτοβουλία αυτή πήρε την τελική της μορφή.

Σήμερα η «Συνεργασία για τη Μετάφραση» ανοίγει τις πύλες της και σας περιμένει να τη γνωρίσετε μέσω του ιστότοπού της
και της σελίδας της στο Facebook, όπου θα ανακοινωθούν σύντομα και οι νέες δράσεις που σχεδιάζονται. Ελάτε να διαμορφώσουμε όλοι μαζί ένα καλύτερο τοπίο στη Μετάφραση!

Ο μεταφραστής του χτες και του σήμερα

της Κωνσταντίνας Τριανταφυλλοπούλου

(Διευθύντρια Σπουδών, meta|φραση)

TriantafyllopoulouΠώς λειτουργούσε ο μεταφραστής στο παρελθόν; Ποιες ανάγκες κάλυπταν οι μεταφραστές τους προηγούμενους αιώνες, τι μετέφραζαν, τι είδους βοηθήματα είχαν στη διάθεσή τους, ποια μεταφραστική προσέγγιση ακολουθούσαν. Ποιο είναι το προφίλ του επαγγελματία μεταφραστή σήμερα;  Πού εργάζεται, τι μεταφράζει, τι είδους ικανότητες πρέπει να έχει, μπορεί να είναι αυτοδίδακτος ή πρέπει να είναι εκπαιδευμένος; Σ’ αυτά τα ερωτήματα θα επιχειρήσω να απαντήσω στη συνέχεια.

Θα ξεκινήσω από το παρελθόν… από το μακρινό παρελθόν. Όπως είναι φυσικό, δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε ποιος ήταν ο πρώτος μεταφραστής και ποια ανάγκη κάλυψε. Εικάζουμε πως η δουλειά του θα πρέπει να ήταν προφορική, δηλαδή να ήταν διερμηνέας και όχι μεταφραστής, μιας και είναι σαφές ότι η προφορική επικοινωνία μεταξύ λαών προηγείται της γραπτής. Χάριν της παράδοσης, ας κάνουμε μια γρήγορη αναφορά στο μύθο που εξηγεί πώς δημιουργήθηκε η ανάγκη για μετάφραση.  Εννοούμε, φυσικά, το μύθο του Πύργου της Βαβέλ που περιγράφεται στη Γένεση, το πρώτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης. Μετά τον Κατακλυσμό του Νώε, όλοι οι άνθρωποι της γης που μιλούσαν μία γλώσσα έφτασαν στην πεδιάδα της Σεναάρ, στη Μεσοποταμία, όπου άρχισαν να χτίζουν έναν πύργο, τον Πύργο της Βαβέλ, που θα έφτανε μέχρι τον ουρανό. Όμως εξαιτίας της βλασφημίας τους αυτής, ο Θεός αποφάσισε να προξενήσει σύγχυση ανάμεσά τους κάνοντάς τους να μιλούν διαφορετικές γλώσσες, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατον να ολοκληρώσουν τον πύργο και να διασπαρούν σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο.

Ας περάσουμε, όμως, από το μύθο στην πραγματικότητα των επόμενων αιώνων.  Οι πρώτες μεταφράσεις που γνωρίζουμε προέρχονται από τους πρώτους αιώνες της 2ης π.Χ. χιλιετίας, όταν η σουμερική αντικαταστάθηκε από την ακκαδική, τη γλώσσα όλων των σημιτικών λαών, στην οποία μεταφράστηκε μεγάλος όγκος κειμένων. Η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, η σημαντικότερη βιβλιοθήκη της αρχαιότητας, φιλοξένησε τις μεταφράσεις όλων των σημαντικών κειμένων από άλλους πολιτισμούς προς τα ελληνικά, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του 3ου αι. π.Χ. Οι Ρωμαίοι μετέφρασαν στα λατινικά το σύνολο των αρχαίων ελληνικών έργων και πολλοί τους αποδίδουν την πατρότητα της μετάφρασης, άποψη που διακρίνεται για την υπερβολή της αλλά και που φανερώνει την έκταση και το κύρος της μεταφραστικής δραστηριότητας. Στην Κίνα, υπάρχει μεταφραστική δραστηριότητα πολλών αιώνων, από το 2ο έως το 12ο αι. μ. Χ.: σε αυτό το διάστημα βουδιστές μοναχοί μετέφραζαν τα ιερά θρησκευτικά κείμενά τους από τα σανσκριτικά στα κινεζικά. Στη Βαγδάτη, η μεταφραστική δραστηριότητα ήταν έντονη κατά τη διάρκεια του 9ου αι. μ. Χ. με τη μετάφραση των γνωστών έργων της εποχής στα αραβικά∙ στη συνέχεια τη σκυτάλη παίρνει το Τολέδο με την περίφημη Σχολή του Τολέδου, όπου μεταφράστηκε μεγάλο μέρος των επιστημονικών έργων των προηγούμενων αιώνων από τα αραβικά και τα ελληνικά στα λατινικά και στη συνέχεια στα καστιλιάνικα, με αποτέλεσμα ο 12ος αιώνας να ανακηρυχθεί Αιώνας της Μετάφρασης. Από την εποχή της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού και έπειτα τα σημαντικότερα έργα της ανθρωπότητας μεταφράζονται στην καθομιλουμένη των νέων κρατών, ενώ τον 20ό αιώνα η μετάφραση αναδεικνύεται βασική κινητήρια δύναμη σε όλα τα επίπεδα της επικοινωνίας διεθνώς.

Όπως βλέπετε, ο μεταφραστής του παρελθόντος είναι ο άνθρωπος που μεταλαμπαδεύει τη γνώση και φέρνει σε επαφή ανθρώπους και πολιτισμούς∙ μεταφράζει κυρίως θρησκευτικά κείμενα, λογοτεχνικά και επιστημονικά έργα. Τα εργαλεία που έχει στη διάθεσή του είναι απλά: χαρτί και μελάνι, μια γραφομηχανή αργότερα. Βασίζεται σε γλωσσάρια –είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι τα αρχαιότερα γλωσσάρια που ανακαλύφθηκαν στη σημερινή Συρία χρονολογούνται από το 2.300 π.Χ.–, λεξικά –αρχικά χειρόγραφα (στον τομέα αυτό πρωτοστατούν οι Κινέζοι και οι Άραβες), τους τελευταίους αιώνες έντυπα– και βιβλία αναφοράς και συνήθως καταφεύγει σε βιβλιοθήκες για να κάνει την έρευνά του. Όσον αφορά τη μεταφραστική προσέγγισή του, συνήθως αποφασίζει πώς θα κινηθεί επιλέγοντας ανάμεσα στο δίπολο: πιστή ή ελεύθερη μετάφραση. Και καθώς κατά κανόνα οι μεταφραστές ανήκαν σε Σχολές και δούλευαν σε ομάδες, ακολουθούσαν την κοινή προσέγγιση που καθοριζόταν από τις ανάγκες και τις σκοπιμότητες που έπρεπε να εξυπηρετηθούν σε κάθε εποχή.

Χρονικά, ο μεταφραστής του παρελθόντος δεν απέχει πολύ από το μεταφραστή της εποχής μας: είναι ο μεταφραστής που δούλευε με αυτές τις παραμέτρους όσον αφορά τα εργαλεία, τα βοηθήματα και τη μεταφραστική προσέγγιση από τα αρχαία χρόνια μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν σταδιακά τη δεκαετία του ’90 με την εισαγωγή των ηλεκτρονικών υπολογιστών και του Διαδικτύου.

Τα τελευταία 15 χρόνια, το προφίλ του μεταφραστή αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς. Κατ’ αρχάς πρέπει να τονιστεί το γεγονός ότι η μετάφραση αναγνωρίζεται και αναδεικνύεται ως επαγγελματικός προσανατολισμός μόλις στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Σήμερα,   ένας μεταφραστής μπορεί να είναι ελεύθερος επαγγελματίας, να εργάζεται ως εσωτερικός συνεργάτης μεταφραστικής εταιρείας ή ως υπάλληλος σε διεθνείς οργανισμούς (π.χ. ΕΕ, ΟΗΕ), τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες και ιδιωτικές εταιρείες. Το εύρος των τομέων στους οποίους κινείται είναι πολύ μεγαλύτερο και καλύπτει:

  • Λογοτεχνία: μυθιστορήματα, διηγήματα, θεατρικά έργα, ποίηση κ.λπ.
  • Κοινωνικές − Ανθρωπιστικές Επιστήμες: άρθρα, επιστημονικά βιβλία, λευκώματα, οδηγούς κ.λπ.
  • Επιστήμες − Τεχνολογία: βιβλία οδηγιών χρήσης, βιβλία, άρθρα, λογισμικό, ιστότοπους κ.λπ.
  • Οικονομία: βιβλία, άρθρα, λογιστικά και υπηρεσιακά έγγραφα κ.λπ.
  • Νομικά: συμβάσεις, συνθήκες, πληρεξούσια, διαθήκες κ.λπ.
  • Ευρωπαϊκή Ένωση: συμβάσεις, κοινοτικές οδηγίες, εκθέσεις κ.λπ.
  • Επίσημα έγγραφα: πιστοποιητικά, άδειες, πτυχία, διπλώματα κ.λπ.

Ο σημερινός μεταφραστής καλείται να καλύψει περισσότερες ανάγκες και πρέπει να μπορεί να χειρίζεται ποικίλα εργαλεία. Τι ικανότητες πρέπει να έχει για να μπορεί να ανταποκριθεί;

  1. Γλωσσική ικανότητα: η ικανότητα να κατανοεί και να χρησιμοποιεί ορθά τις δύο γλώσσες μεταξύ των  οποίων κινείται.
  2. Κειμενική ικανότητα: η δυνατότητα να εντοπίζει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του πρωτοτύπου, το οποίο εντάσσεται σε συγκεκριμένη κατηγορία κειμένων.
  3. Ερευνητική ικανότητα: η ικανότητα γρήγορης και αποτελεσματικής αναζήτησης των άγνωστων στοιχείων του πρωτοτύπου σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα, στο Διαδίκτυο, σε παράλληλα κείμενα και σε άλλες πηγές.
  4. Ικανότητα αντίληψης συγκεκριμένου τομέα / αντικειμένου: η κατανόηση ενός γνωστικού πεδίου ή ενός συγκεκριμένου αντικειμένου μετά από τις σχετικές σπουδές, συστηματική ενασχόληση, μελέτη κ.λπ.
  5. Ικανότητα αντίληψης κοινωνικού-πολιτισμικού πλαισίου: η κατανόηση των χαρακτηριστικών στοιχείων της κοινωνίας και του πολιτισμού, όπου γεννήθηκε το κείμενο-πηγή.
  6. Ικανότητα επίλυσης προβλημάτων: η δυνατότητα ενός καλά εκπαιδευμένου ή ενός έμπειρου μεταφραστή να επιλέγει την κατάλληλη απόδοση μέσα από μια σειρά επιλογών.
  7. Ικανότητα μεταφοράς κειμένου: η γλωσσικά άρτια απόδοση των δομών και του περιεχομένου του κειμένου-πηγή στη γλώσσα-στόχο, με σκοπό να δημιουργηθεί ένα ισοδύναμο κείμενο που θα εξυπηρετεί τους ίδιους σκοπούς και θα δημιουργεί ανάλογες εντυπώσεις στον αναγνώστη.
  8. Ικανότητα χρήσης ηλεκτρονικού υπολογιστή και ηλεκτρονικών εργαλείων: Στην εποχή μας ο μεταφραστής εξαρτάται απόλυτα από τον υπολογιστή του για πολλούς λόγους. Χρειάζεται να γνωρίζει καλή επεξεργασία κειμένου, εφόσον δεν υπάρχει περίπτωση να μπορέσει να παραδώσει χειρόγραφες ή απλώς δακτυλογραφημένες μεταφράσεις. Βασίζεται στα ηλεκτρονικά βοηθήματά του (λεξικά, εγκυκλοπαίδειες) για να κινείται με μεγαλύτερη ταχύτητα. Επικοινωνεί με τους συναδέλφους του και τους πελάτες του μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Κάνει γρηγορότερα και πιο αποτελεσματικά την έρευνά του στο Διαδίκτυο, το οποίο του προσφέρει και μια σειρά από άλλες δυνατότητες: π.χ. μπορεί να συμμετέχει σε φόρουμ επικοινωνίας μεταφραστών και σε υπηρεσίες επαγγελματικής δικτύωσης καθώς και να υποβάλλει οικονομικές προτάσεις ανάληψης μεταφραστικών έργων που «αναρτώνται» σε ιστότοπους-χώρους συνάντησης μεταξύ μεταφραστών και πελατών.

Ως γνωστικό αντικείμενο, η μετάφραση κάνει την εμφάνισή της στις αρχές της δεκαετίας του ’50 και ως επί το πλείστον θεωρείται μέρος άλλων επιστημών (της γλωσσολογίας ή των ξενόγλωσσων φιλολογιών, κυρίως), οπότε εντάσσεται στο αντίστοιχο πρόγραμμα σπουδών. Σταδιακά, από τη δεκαετία του ’70 στο εξωτερικό και τη δεκαετία του ’80 στην Ελλάδα αρχίζουν να δημιουργούνται τα τμήματα Μεταφραστικών Σπουδών, στα οποία μελετάται η ιστορία, η θεωρία και η πρακτική της μετάφρασης, οι τεχνικές της και οι μεθοδολογικές προσεγγίσεις, καθώς και μια σειρά από άλλα γνωστικά αντικείμενα (π.χ. δίκαιο, οικονομία κ.λπ.), τα οποία κρίνονται απαραίτητα για να είναι όσο γίνεται πληρέστερη η κατάρτιση των εκπαιδευόμενων μεταφραστών. Τις δύο τελευταίες δεκαετίες υπάρχει σημαντικός αριθμός μεταπτυχιακών προγραμμάτων, ενώ ταυτόχρονα ιδρύονται ιδιωτικές σχολές, οι οποίες προσφέρουν προγράμματα εκπαίδευσης μεταφραστών που είναι μικρότερης διάρκειας από τα πανεπιστημιακά και δίνουν έμφαση στην πρακτική της μετάφρασης.

Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στην κατοχύρωση της μετάφρασης ως γνωστικού αντικειμένου, εξακολουθεί να τίθεται από πολλούς το ερώτημα:   μπορεί να είναι αυτοδίδακτος ο μεταφραστής ή πρέπει να είναι εκπαιδευμένος;

Οι υπέρμαχοι της άποψης ότι ο μεταφραστής μπορεί ακόμη και σήμερα να είναι αυτοδίδακτος επικαλούνται το γεγονός ότι επί αιώνες οι μεταφραστές, που γνωρίζουν τις γλώσσες στις οποίες κινούνται, αγαπούν τη δουλειά τους και συχνά είναι εξαρχής ειδικοί σε έναν τομέα ή εξειδικεύονται σταδιακά, διεκπεραιώνουν το έργο τους χωρίς τη συμβολή της θεωρίας ή της αναλυτικής μεθοδολογίας. Γιατί, λοιπόν, χρειάζεται η σπουδή του αντικειμένου, όταν η τριβή στη δουλειά, και συνεπώς η πείρα, είναι το ζητούμενο;  Επειδή –απαντά η άλλη πλευρά– ο σημερινός επαγγελματίας κατά κανόνα κινείται πλέον μεταξύ διαφορετικών κειμενικών ειδών και βρίσκεται αντιμέτωπος με την πίεση του χρόνου, συνεπώς δεν έχει περιθώριο να μάθει σιγά σιγά τη δουλειά, στην πορεία της∙ πρέπει να είναι εφοδιασμένος με γνώσεις, τις οποίες θα χρησιμοποιήσει στην πράξη, αλλά και με εργαλεία (ηλεκτρονικά λεξικά, μεταφραστικές μνήμες κ.λπ.). Επίσης, έχοντας σπουδάσει μετάφραση, γνωρίζει πώς θα κινηθεί σε θέματα έρευνας γύρω από το θέμα της μετάφρασής του, μπορεί με ευκολία να επιλέξει τη μεταφραστική προσέγγιση που θα ακολουθήσει, είναι εξοικειωμένος με τα διαφορετικά είδη μεταφραστικών προβλημάτων (π.χ. ορολογία, πολιτισμικά στοιχεία, καλολογικά στοιχεία κ.ά) και μπορεί να επιλέξει την καταλληλότερη μέθοδο για την αντιμετώπισή τους, ξέρει πώς να επιμεληθεί τη μετάφρασή του και, κυρίως, τι είδους μεταφραστικά εργαλεία πρέπει να χρησιμοποιήσει για να ανταποκριθεί με επάρκεια στο έργο του. Με άλλα λόγια, έχοντας σπουδάσει, ξέρει πώς να αντιμετωπίσει τη μετάφραση επιστημονικά. Επίσης, μετά την κατοχύρωση των μεταφραστικών σπουδών και του επαγγέλματος, πλέον η αγορά εργασίας δύσκολα δίνει ευκαιρίες σε αυτοδίδακτους ανθρώπους.

Ο αυτοδίδακτος μεταφραστής είναι ο μεταφραστής του παρελθόντος. Ο σημερινός μεταφραστής, για να έχει γερές βάσεις ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στις προκλήσεις του μέλλοντος, θα πρέπει να επιδιώκει να υπάρχουν τα εξής στοιχεία στην εκπαίδευσή του:

  • Εξοικείωση με την ιστορία και τις βασικές σχολές θεωρίας της μετάφρασης
  • Καλή γνώση της μεθοδολογίας έρευνας και τεκμηρίωσης (έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα, πηγές στο Διαδίκτυο κ.ά.)
  • Στέρεη μεθοδολογία αντιμετώπισης των μεταφραστικών προβλημάτων που θα αντιμετωπίσει
  • Πρακτική εξάσκηση στη μετάφραση κειμένων διαφορετικών τομέων (επιστημονικά, τεχνολογικά, οικονομικά, λογοτεχνικά κείμενα, κείμενα από τις ανθρωπιστικές και τις κοινωνικές επιστήμες)
  • Γνώση των μεταφραστικών τεχνολογιών (μεταφραστικές μνήμες, μηχανική μετάφραση, τοπική προσαρμογή λογισμικού και ιστότοπων)
  • Καθοδήγηση σε θέματα επαγγελματικής δεοντολογίας και προώθησης, έναρξης επαγγέλματος και εισόδου στην αγορά εργασίας.

Ορισμένα από αυτά τα στοιχεία (η εξειδίκευση σε γνωστικούς τομείς, η γνώση των μεταφραστικών τεχνολογιών) καθώς και οι παράμετροι που διαμορφώνουν το εργασιακό περιβάλλον (για παράδειγμα, η παγκοσμιοποιημένη αγορά) είναι βέβαιο ότι θα αποτελέσουν βασικές προϋποθέσεις για το μεταφραστή του μέλλοντος.

Μετάφραση: Μια αφετηρία, πολλοί προορισμοί

της Κωνσταντίνας Τριανταφυλλοπούλου

(Διευθύντρια Σπουδών, meta|φραση)

 

Constantina TriantafillopoulouΜπορεί η μετάφραση να είναι πανταχού παρούσα σε κάθε μορφή επικοινωνίας, ωστόσο ως επαγγελματική ασχολία κατά κανόνα ταυτίζεται μόνο με την εργασία του μεταφραστή. Όμως, η μεταφραστική διαδικασία αποτελεί τον πυρήνα πέντε διαφορετικών επαγγελμάτων, στα οποία σκοπεύω να αναφερθώ συνοπτικά στο άρθρο αυτό.

Όπως είναι φυσικό, θα ξεκινήσω από το προφανές: το επάγγελμα του μεταφραστή. Κάθε άλλο παρά καινούργιο είναι αυτό το επάγγελμα, αλλά κατ’ ουσίαν αρκετά άγνωστο, κυρίως λόγω των σημαντικών αλλαγών του που οφείλονται στην τεχνολογία και στην παγκοσμιοποίηση. Να εξηγήσω τι εννοώ: στο μυαλό μας είναι παγιωμένη η εικόνα ενός ανθρώπου που μεταφράζει −βιβλία κυρίως− χωμένος στα λεξικά που έχει ανοίξει επάνω στο γραφείο του. Αυτή την εικόνα θα πρέπει να την τροποποιήσουμε αρκετά για να ανταποκρίνεται στη σύγχρονη πραγματικότητα. Στο γραφείο του υπάρχει οπωσδήποτε ένας υπολογιστής με γρήγορη σύνδεση στο Ίντερνετ, το οποίο αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία έρευνας. Η οθόνη του υπολογιστή είναι χωρισμένη σε πολλά μέρη: εκτός από τον επεξεργαστή κειμένου, όπου γράφει τη μετάφρασή του, έχει ανοιχτά τα απαραίτητα ηλεκτρονικά λεξικά και βοηθήματά του. Κι αν μεταφράζει κείμενα με επαναληψιμότητα όρων ή φράσεων, π.χ., πιστοποιητικά ή εγχειρίδια, δουλεύει με τη βοήθεια ενός προγράμματος μεταφραστικής μνήμης. Η εικόνα που περιέγραψα είναι απαράλλαχτη είτε ο μεταφραστής είναι ελεύθερος επαγγελματίας, είτε εργάζεται ως εσωτερικός συνεργάτης μεταφραστικής εταιρείας, είτε είναι υπάλληλος σε διεθνείς οργανισμούς (π.χ., ΕΕ, ΟΗΕ), τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες και ιδιωτικές εταιρείες.

Στην παγκοσμιοποιημένη κοινωνία μας, βασική προτεραιότητα αποτελεί η επικοινωνία, η οποία εν πολλοίς επιτυγχάνεται μέσω της μετάφρασης, με αποτέλεσμα την αύξηση του κύκλου εργασιών στην αγορά της. Σε αυτό συμβάλλουν πολύ οι νέοι τομείς της μεταφραστικής αγοράς, όπως είναι η Τοπική Προσαρμογή Λογισμικού και Ιστότοπων. Έτσι, έχει δημιουργηθεί το νέο επάγγελμα του localiser. Localisation, τοπική προσαρμογή, δηλαδή, είναι η διαδικασία τροποποίησης ενός κειμένου κατά τη διάρκεια της μετάφρασης, ώστε αυτό να ενταχθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στη νέα γλώσσα και κουλτούρα. Ας δούμε μερικά παραδείγματα. Η ημερομηνία που έγινε η επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου είναι γνωστή ως 9/11 στις ΗΠΑ: αυτός ο τρόπος γραφής της ημερομηνίας συμφωνεί με τα αμερικανικά πρότυπα, ωστόσο, για να είναι κατανοητή η ημερομηνία σε ένα ελληνικό κείμενο, θα πρέπει να αντιστραφούν οι αριθμοί, να γράψουμε, δηλαδή, 11/9. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η μετατροπή των μονάδων μέτρησης από το αυτοκρατορικό και το αμερικανικό σύστημα στο μετρικό σύστημα που ισχύει στην Ελλάδα. Οι localiser ασχολούνται κυρίως με τη μετάφραση δύο εξειδικευμένων τομέων: μετάφραση λογισμικού (software localization) και ιστότοπων του Διαδικτύου (website localization). Ο μεταφραστής που ειδικεύεται στην τοπική προσαρμογή έχει πολύ καλές γνώσεις πληροφορικής και ειδικών εργαλείων. Εργάζεται αποκλειστικά σε μεταφραστικές εταιρείες, οι οποίες αναλαμβάνουν μεγάλα μεταφραστικά πακέτα.

Ο υποτιτλιστής είναι ο επαγγελματίας που αναλαμβάνει να μεταφράσει − μεταφέρει στα ελληνικά τους διαλόγους, τους μονολόγους και τις αφηγήσεις που υπάρχουν στις κινηματογραφικές ταινίες και στις τηλεοπτικές σειρές. Οι υπότιτλοι που βλέπουμε δε βασίζονται στο είδος της μετάφρασης που διαβάζουμε στα βιβλία∙ ο υποτιτλιστής, λόγω έλλειψης χρόνου −εφόσον η ομιλία είναι πιο γρήγορη από το γραπτό λόγο των υποτίτλων−, δε μεταφράζει πιστά, αλλά αναγκάζεται να αποδώσει πιο ελεύθερα και συχνά να συμπυκνώσει το νόημα των λεγομένων. Εξυπακούεται ότι μεταφέρει όλα τα υφολογικά χαρακτηριστικά όσο περισσότερο μπορεί και γίνεται, εξαιτίας των τεχνικών περιορισμών. Ένας υποτιτλιστής κατά κανόνα συνεργάζεται με εταιρείες που αναλαμβάνουν τον υποτιτλισμό ταινιών καθώς και πακέτα υποτιτλισμού για λογαριασμό τηλεοπτικών σταθμών.

Επιμελητής μεταφρασμένων κειμένων είναι ο επαγγελματίας που κάνει παραβολή πρωτοτύπου και μετάφρασης για να εντοπιστούν τυχόν παραλείψεις ή λάθη και ελέγχει την απόδοση γλωσσικά (ορθογραφία, στίξη, γραμματική, σύνταξη). Ένας καλός και πεπειραμένος μεταφραστής έχει πολλά προσόντα που τον κάνουν κατάλληλο για να ασχοληθεί με την επιμέλεια μεταφρασμένων κειμένων. Κι αυτό επειδή γνωρίζει τη διαδικασία της μετάφρασης, δηλαδή, ξέρει πώς να κάνει έρευνα σε έντυπα και ηλεκτρονικά βοηθήματα καθώς και στο Διαδίκτυο, είναι εξοικειωμένος με τη μεθοδολογία που πρέπει να ακολουθηθεί για να αντιμετωπιστεί κάποιο μεταφραστικό πρόβλημα, έχει επίγνωση των (αν)αντιστοιχιών που υπάρχουν στο λεξιλόγιο και στις γραμματικοσυντακτικές δομές των δύο γλωσσών και ξέρει τις τεχνικές βελτίωσης. Ο επιμελητής μεταφρασμένων κειμένων εργάζεται κυρίως σε μεταφραστικές εταιρείες και εκδοτικούς οίκους. Στις μεταφραστικές εταιρείες επιμελείται εξειδικευμένα κείμενα, ενώ στους εκδοτικούς οίκους επιμελείται βιβλία (λογοτεχνικά και επιστημονικά) και περιοδικά.

Για το τέλος άφησα το επάγγελμα που γνωρίζετε πολύ καλά: του καθηγητή ξένων γλωσσών, στο οποίο η μετάφραση παίζει καθοριστικό, αλλά αφανή ρόλο. Καθοριστικό επειδή, όσο κι αν προσπαθούμε να αποφύγουμε τη μετάφραση με τη βοήθεια των σύγχρονων επικοινωνιακών μεθόδων διδασκαλίας, η μητρική γλώσσα αποτελεί το φίλτρο που έχουν οι μαθητές μας στο μυαλό τους για να κατακτήσουν την ξένη γλώσσα. Εφόσον είναι αδύνατον να παρακαμφθεί αυτή η «παρεμβολή» της μετάφρασης, μπορούμε να την εκμεταλλευτούμε, με σκοπό να ενισχύσουμε τη διαδικασία της μάθησης. Εδώ η χρησιμότητα της μετάφρασης έχει δύο όψεις: αφενός βοηθά τον καθηγητή να γίνει καλύτερος και αφετέρου του δίνει τη δυνατότητα να εμπλουτίζει τα μαθήματά του με μεταφραστικές ασκήσεις. Η μετάφραση διευρύνει τις γνώσεις του καθηγητή στην ξένη γλώσσα, ιδίως στην κατανόηση και στην αναπαραγωγή του γραπτού λόγου, τον βοηθά να εμβαθύνει σε έννοιες και δομές και να εντοπίζει καλύτερα τις διαφορές και τις ομοιότητες μεταξύ της ξένης γλώσσας και της μητρικής του. Με αυτά τα εφόδια καλύπτει πιο αποτελεσματικά την ύλη του και, μάλιστα, είναι σε θέση να την εμπλουτίζει με μεταφραστικές ασκήσεις. Είναι γνωστό πως η μετάφραση δεν χρησιμοποιείται στις σύγχρονες διδακτικές προσεγγίσεις, ωστόσο η παρουσία της και η ανάγκη επανένταξής της στο syllabus έχει ήδη γίνει αισθητή στη διεθνή σχετική βιβλιογραφία. Η μετάφραση −υπό μορφήν ασκήσεων και όχι ως υποκατάστατο της επικοινωνίας στην ξένη γλώσσα− μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε όλα τα επίπεδα, επειδή δίνει στον καθηγητή τη δυνατότητα να εξηγεί πληρέστερα τα γραμματικά φαινόμενα και τις συντακτικές δομές της ξένης γλώσσας με τη βοήθεια παραλληλισμών με τη μητρική, ενισχύει την κατανόηση των σημασιών των λέξεων, βοηθά τους μαθητές να εκφράζονται με ακρίβεια και σαφήνεια αλλά και να συνειδητοποιούν σε τι οφείλονται τα transfer errors που κάνουν.

Διαπιστώνουμε, λοιπόν, πως η κατάρτιση στην τέχνη και στις τεχνικές της μετάφρασης δεν εξασφαλίζει μόνο διαφορετικές επαγγελματικές προοπτικές αλλά και βαθιά γνώση της μητρικής και της ξένης γλώσσας.

 

1η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε στις 25 Μαΐου η 1η Συνάντηση για τη Μετάφραση με γενικό τίτλο «Από την ΕΕ στην πιστοποίηση: Πτυχές του επαγγέλματος του μεταφραστή», μια εκδήλωση που διοργάνωσε το Κέντρο Εκπαίδευσης Μεταφραστών meta|φραση και οι μεταφραστικές εταιρείες Commit, Litterae και Orco.

Περισσότεροι από 200 μεταφραστές, διερμηνείς, καθηγητές ξένων γλωσσών και φίλοι της Μετάφρασης γέμισαν την ανακαινισμένη Αίθουσα του Λόγου της Στοάς του Βιβλίου, παρακολούθησαν την εξαιρετική ομιλία του Νίκου Σαραντάκου για τη μετάφραση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ενδιαφέρουσες παρουσιάσεις της Κωνσταντίνας Τριανταφυλλοπούλου (meta|φραση), της Πένης Μαρίνου (Litterae) και του Σπύρου Κονιδάρη (Commit) για την πιστοποίηση των μεταφραστών και των μεταφραστικών εταιρειών.

Στη συζήτηση που ακολούθησε εξετάστηκε η χρησιμότητα της απόκτησης πιστοποίησης και η αναγκαιότητα ή μη μιας διαδικασίας πιστοποίησης για την εγχώρια μεταφραστική αγορά, ενώ έγιναν αναφορές και σε προβλήματα της αγοράς (συμπίεση αμοιβών για τα γραφεία και –κυρίως–  για τους μεταφραστές, καθυστερήσεις πληρωμών, αθετήσεις συμφωνιών και συμβάσεων κ.λπ.).

Μετά τις ομιλίες, η συζήτηση συνεχίστηκε πιο χαλαρά συνοδεία κρασιού και φαγητού στο φουαγέ της Αίθουσας του Λόγου.

Εκ μέρους όλων των διοργανωτών, η meta|φραση ευχαριστεί όσους παρευρέθηκαν για την υποστήριξή τους στην πρωτοβουλία μας να διοργανώσουμε αυτήν τη Συνάντηση για τη Μετάφραση. Θα επανέλθουμε το χειμώνα, αφού πρώτα μελετήσουμε τις απαντήσεις σας στο ερωτηματολόγιο που συμπληρώσατε!

Η meta|φραση στη Θεσσαλονίκη!

Το Σάββατο 19 Μαΐου 2012 η σχολή μας διοργανώνει συνάντηση γνωριμίας στη Θεσσαλονίκη. Όσοι από εσάς θέλετε να ενημερωθείτε για το επάγγελμα του μεταφραστή καθώς και για το εξ αποστάσεως πρόγραμμα που προσφέρουμε, ελάτε στην αίθουσα «Ισμήνη» του ξενοδοχείου Excelsior (Κομνηνών 10), για να συναντήσετε τη Διευθύντρια Σπουδών της σχολής μας, Κωνσταντίνα Τριανταφυλλοπούλου, και να παρακολουθήσετε τις εξής ομιλίες:

Θα ακολουθήσει συζήτηση με τους παρευρισκόμενους. Για περαιτέρω πληροφορίες ή ραντεβού, στείλτε μήνυμα στο dl παπάκι metafrasi.edu.gr.

meta|φραση YouTube Channel

Επισκευτείτε το κανάλι μας στο YouTube για να βρείτε βίντεο για τη μετάφραση, τη μεταφρασεολογία και την εκπαίδευση μεταφραστών!

Οι διαφορετικές πραγματικότητες των μεταφραστών

Συζήτηση με θέμα «Οι διαφορετικές πραγματικότητες των μεταφραστών σήμερα», στην οποία έλαβαν μέρος διακεκριμένοι μεταφραστές από το χώρο της λογοτεχνίας, της οικονομίας, των θετικών επιστημών και της τοπικής προσαρμογής (Μαρία Παπαδήμα, Μαρία Αγγελίδου, John Davis, Ελένη Θεοδωράτου, Νίκος Ρούσσος). Η συζήτηση έγινε στην Αίθουσα του Λόγου (Στοά του Βιβλίου) το 2009. Είχε ως σκοπό να αναδείξει τις διαφορές στη μεταφραστική και εργασιακή πραγματικότητα των συναδέλφων μας που απασχολούνται σε ποικίλους τομείς της αγοράς και βοήθησε όσους την παρακολουθήσουν να αποκτήσουν όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα σχετικά με το τι σημαίνει να είναι κανείς μεταφραστής στις μέρες μας.

Τη συζήτηση συντονίζει ο Βασίλης Μπαμπούρης.

Αρχιτεκτονική και Μεταφραστική Ηθική

Ο Γιώργος Φλώρος, επίκουρος καθηγητής Μεταφρασεολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, εξετάζει ποια ηθική επιταγή θα μπορούσε να καθοδηγήσει τη μετάφραση, συνδέει τη μετάφραση με την αρχιτεκτονική και ερευνά αν η αρχιτεκτονική, ένας τομέας φαινομενικά τόσο ξένος προς τη μετάφραση, θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για μια μεταφραστική ηθική.

H ομιλία εκφωνήθηκε στο πλαίσιο της εορταστικής εκδήλωσης του Κέντρου Εκπαίδευσης Μεταφραστών meta|φραση για την Παγκόσμια Ημέρα Μετάφρασης 2011, στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.

 

Τεχνολογία και εκπαίδευση μεταφραστών

Ομιλία του Βασίλη Κόρκα στην 3η Συνάντηση Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων (Θεσσαλονίκη, 11-13 Μαΐου 2011), με τίτλο: «Η θέση της τεχνολογίας στη μετάφραση και στην εκπαίδευση των μεταφραστών: ζητήματα παιδαγωγικής, προβλήματα αξιολόγησης».

Ο Βασίλης Κόρκας διδάσκει στα μεταπτυχιακά προγράμματα μετάφρασης του Πανεπιστημίου του Surrey.

Μέρος 1

Μέρος 2

3η Συνάντηση Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων – μια σύντομη αναφορά.

Για τρίτη φορά τα τελευταία πέντε χρόνια ο Τομέας Μετάφρασης του Τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Διερμηνείας και Μετάφρασης της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. οργάνωσαν τη Συνάντηση Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων. Η πολύ σημαντική αυτή συνάντηση ερευνητών της Μετάφρασης φιλοξενήθηκε στις νεόδμητες εγκαταστάσεις του Κέντρου Διάδοσης Ερευνητικών Αποτελεσμάτων (ΚΕΔΕΑ) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης μεταξύ 12 και 14 Μαΐου 2011 κι εμείς ήμασταν εκεί και σας μεταφέρουμε συνοπτικά τις εντυπώσεις μας:

  • Παρακολουθήσαμε εξαιρετικές ανακοινώσεις από μεταπτυχιακούς φοιτητές και υποψήφιους διδάκτορες, οι οποίες μας έπεισαν ότι γίνεται σοβαρή έρευνα στους τομείς της μηχανικής μετάφρασης, των σωμάτων κειμένων, της διαχείρισης ηλεκτρονικών πόρων και της χρήσης της τεχνολογίας στην εκπαίδευση μεταφραστών.
  • Διαπιστώσαμε για μία ακόμα φορά ότι στο Α.Π.Θ. υπάρχουν καθηγητές δραστήριοι και ορεξάτοι, με γνήσιο ενδιαφέρον για τη Μεταφρασεολογία.
  • Παραβρεθήκαμε στην ιδρυτική Γενική Συνέλευση της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφρασεολογίας, όπου σε κλίμα χαλαρό αλλά και αισιόδοξο μπήκαν οι βάσεις για μια επιστημονική εταιρεία που θα προωθεί σωστά και θα αναδεικνύει τη μεταφρασεολογική έρευνα στον ελλαδικό χώρο. Στο πρώτο Δ.Σ. της Ε.Ε.Μ. εκλέχτηκαν οι Σ. Γραμμενίδης, Τ. Δημητρούλια, Κ. Σκορδύλης, Φ. Μπατσαλιά, Γ. Φλώρος, Α. Βηδενμάιερ και Τ. Κυριακοπούλου, με αναπληρωματικά μέλη την Κ. Κουρούνη και τον Β. Μπαμπούρη. Αναμένουμε τα πρώτα δείγματα προθέσεων του Δ.Σ. και ευχόμαστε στα μέλη του καλή επιτυχία.
  • Διαπιστώσαμε εκ νέου την ανάγκη να οργανώνεται σε ετήσια βάση η συνάντηση αυτή, ώστε να υπάρχει τακτικός και γόνιμος διάλογος ανάμεσα σε όλους όσοι ασχολούμαστε με τη Μετάφραση και την εκπαίδευση μεταφραστών. Γνώμη μας είναι πως η συνάντηση αυτή θα έπρεπε να οργανώνεται εκ περιτροπής στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη.

Η συνολική εντύπωσή μας είναι θετική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν περιθώρια για αλλαγές. Θα θέλαμε να εκδίδεται πιο γρήγορα ο τόμος των πρακτικών κάθε συνάντησης και να είναι πιο διαφανής η διαδικασία επιλογής των ανακοινώσεων που θα συμπεριληφθούν σε αυτόν. Επίσης, δεδομένου του μεγάλου αριθμού των καλών ανακοινώσεων, ίσως να είχε νόημα να δίνεται έμφαση στην επιλογή όσων παρουσιάζουν νέες θεωρίες και προσεγγίσεις, ώστε να είναι δυνατός ο περιορισμός της παράλληλης ροής τους σε δύο αμφιθέατρα και να μπορούμε να παρακολουθούμε όσο περισσότερες γίνεται. Τέλος, θα μας ενδιέφερε πολύ να ακούσουμε τις απόψεις και άλλων Ελλήνων μεταφρασεολόγων από πανεπιστήμια που δεν εκπροσωπήθηκαν επαρκώς, όπως για παράδειγμα το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Τ.Ξ.Γ.Μ.Δ. του Ιονίου Πανεπιστημίου. Παρόλα αυτά, η οργανωτική επιτροπή έκανε καλή δουλειά, η γραμματειακή υποστήριξη ήταν εξαιρετική και η Θεσσαλονίκη ήταν φιλόξενη και όμορφη όπως πάντα – κι έτσι, περάσαμε όμορφα και ανυπομονούμε για την 4η Συνάντηση Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων, που ελπίζουμε να διοργανωθεί το 2012.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
(ευχαριστούμε την επίκουρη καθηγήτρια του ΑΠΘ Πολυξένη Κανελλιάδου για την ευγενική παραχώριση των φωτογραφιών)



meta|φραση

Διάλεξη Lawrence Venuti

Lawrence VenutiΟ Lawrence Venuti, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους θεωρητικούς στον τομέα των μεταφραστικών σπουδών, καθηγητής στο Τμήμα Αγγλικής του Temple University, θα δώσει διάλεξη με θέμα «Translation, Intertextuality, Interpretation» την Τετάρτη 11 Μαΐου στις 18:30.

Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί στο Αμφιθέατρο 1 του Κέντρου Διάδοσης Ερευνητικών Αποτελεσμάτων (ΚΕΔΕΑ) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (οδός 3ης Σεπτεμβρίου).

Η διάλεξη θα γίνει στην αγγλική γλώσσα και αποτελεί προσυνεδριακή εκδήλωση στο πλαίσιο της 3ης Συνάντησης Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων.

meta|φραση

«Μεταφραστές χωρίς σύνορα»

H ομιλία της διευθύντριας σπουδών του κέντρου μας, Κωνσταντίνας Τριανταφυλλοπούλου, που εκφωνήθηκε την Πέμπτη 30.09.2010 στην Αίθουσα του Λόγου της Στοάς του Βιβλίου, στην Αθήνα, στα πλαίσια της εκδήλωσης για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης.

meta|φραση

%d bloggers like this: