Blog Archives

Μηχανική μετάφραση: ευλογία ή κατάρα;

Machine translationΑπό τα τέλη του Ψυχρού Πολέμου ήδη, η Μηχανική Μετάφραση άρχισε να αποτελεί φόβητρο για τους μεταφραστές. Σήμερα, 30 χρόνια αργότερα, ξέρουμε καλά ότι η Μηχανική Μετάφραση δεν έχει επιβεβαιώσει τους φόβους μας και δεν έχει βγάλει εκτός αγοράς τους μεταφραστές. Η επίδρασή της στη μεταφραστική αγορά υπήρξε και συνεχίζει να είναι μεγάλη, αλλά τα αποτελέσματά της ήταν πιο… διακριτικά.

 

Στην πρόσφατη εκδήλωση της σχολής μας για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης ξεκίνησε μια συζήτηση για τη Μηχανική Μετάφραση (ΜΜ) ανάμεσα στους εκλεκτούς ομιλητές μας, τον Διονύση Γούτσο και την Ανθή Βηδενμάιερ, και τον Διευθυντή Σπουδών της σχολής μας, τον Βασίλη Μπαμπούρη. Η πίεση χρόνου άφησε τη συζήτηση ανολοκλήρωτη, οπότε σας μεταφέρουμε εδώ ορισμένες σχετικές σκέψεις. Πού βρισκόμαστε, λοιπόν, σήμερα σε σχέση με τη ΜΜ; Ποικίλοι παράγοντες έχουν οδηγήσει τη ΜΜ σε μια δεύτερη περίοδο ακμής:

  • Ο ανεπαρκής αριθμός μεταφραστών για τις ανάγκες της παγκόσμιας αγοράς.
  • Η ανάγκη διάσωσης γλωσσών απειλούμενων με εξαφάνιση.
  • Ζητήματα εθνικής κυριαρχίας, σχετιζόμενα κυρίως με την κατασκοπία και τον πόλεμο ενάντια στη διεθνή τρομοκρατία.
  • Ζητήματα μεταναστευτικής πολιτικής, σχετιζόμενα κυρίως με τη διαχείριση των μεταναστών.
  • Η ανάγκη για ταυτόχρονη κυκλοφορία ενός νέου προϊόντος σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της παγκοσμιοποιημένης αγοράς (sim-shipping).
  • Η χρήση ελεγχόμενων γλωσσών στην τεχνική κειμενογραφία.
  • Η ανάγκη μείωσης του κόστους της μετάφρασης.
  • Η ανάγκη διαγλωσσικής αναζήτησης στον Ιστό.
  • Η ανάγκη ενημέρωσης σε πραγματικό χρόνο.

 

Οδεύουμε, όμως, προς ένα μέλλον όπου η ΜΜ θα αντικαταστήσει τους μεταφραστές; Η απάντηση είναι ένα σαφές όχι. Καταρχάς, η ΜΜ δίνει μετριότατα έως και αστεία αποτελέσματα σε λογοτεχνικά και θεατρικά κείμενα, σε κείμενα με χιουμοριστικό ή ειρωνικό ύφος, σε κείμενα γεμάτα με μεταφορές, λογοπαίγνια και πολιτισμικές αναφορές. Τα αποτελέσματα βελτιώνονται αισθητά όταν χρησιμοποιούμε εξελιγμένα υβριδικά μοντέλα MM (που συνδυάζουν τον έλεγχο μέσω γραμματικών κανόνων με τη στατιστική αντιπαραβολή με σώματα κειμένων) για να μεταφράσουμε τεχνικά κείμενα, αλλά ακόμα και σε αυτή την περίπτωση πρέπει να πληρούνται αρκετές προϋποθέσεις:

  • Να έχουν χρησιμοποιηθεί ελεγχόμενες γλώσσες για τη συγγραφή των πρωτότυπων κειμένων.
  • Το πολύγλωσσο σώμα κειμένων που θα τροφοδοτήσει με αποδόσεις τη μηχανή να έχει προκύψει από παλαιότερα κείμενα του πελάτη.
  • Οι γλωσσικοί συνδυασμοί να περιλαμβάνουν δημοφιλείς γλώσσες, γιατί όσο πιο σπάνια είναι μια γλώσσα στη διεθνή αγορά τόσο λιγότερο έχει χρηματοδοτηθεί η έρευνα για τη μηχανική μετάφρασή της (κι εδώ, βεβαίως, τα ελληνικά απολαμβάνουν μια σχετική ασφάλεια σε σύγκριση π.χ. με τα αγγλικά ή τα γερμανικά).

 

Ο σχεδιασμός, η εξασφάλιση των σωστών γλωσσικών πόρων και η υλοποίηση ενός συστήματος ΜΜ κομμένου και ραμμένου στα μέτρα του πελάτη δεν είναι ούτε εύκολη ούτε φτηνή υπόθεση, οπότε η ΜΜ θα παραμείνει μπαμπούλας μόνο σε μεταφραστικά παραμύθια. Σε μεγάλο βαθμό, λοιπόν, το θέμα δεν είναι αν η ΜΜ θα αντικαταστήσει τον άνθρωπο, αλλά το ότι οι άνθρωποι μεταφραστές δεν επαρκούν πια για να χειριστούν το σύνολο του παγκόσμιου μεταφραστικού όγκου, εξαιτίας της αύξησης της πολυγλωσσίας στον Ιστό και της εκθετικής αύξησης του όγκου των παραγόμενων κειμένων (καθώς κάθε χρόνο παράγουμε υπερδιπλάσιο όγκο κειμένων από τον προηγούμενο).

 

Είναι βέβαιο ότι η ΜΜ έχει κάνει σημαντικά βήματα προόδου τα τελευταία χρόνια και ότι η επίδρασή της είναι και θα παραμείνει πολύπτυχη. Ορισμένες από αυτές τις πτυχές είναι οι ακόλουθες:

  • Εδραίωση της πεποίθησης ότι η ΜΜ μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο προμεταφραστικό εργαλείο ακόμα και για τους ελεύθερους επαγγελματίες, είτε δωρεάν είτε στο συνδρομητικό μοντέλο Software-as-a-Service.
  • Μείωση του ποσοστού ενός μεταφραστικού έργου που θα διεκπεραιώνεται από μεταφραστές (με παράλληλη αύξηση του όγκου των έργων, όμως).
  • Αύξηση της ζήτησης για επιμελητές μηχανικά μεταφρασμένου κειμένου (post-editors).
    • Ζήτηση για ειδικούς στη Μηχανική Μετάφραση και την Υπολογιστική Γλωσσολογία, με σκοπό την παραμετροποίηση μεταφραστικών συστημάτων ανάλογα με τις ανάγκες συγκεκριμένων πελατών.
    • Εδραίωση της έννοιας και της αγοράς της Μετάφρασης σε Πραγματικό Χρόνο, με παραδείγματα χρήσης τη μετάφραση υλικού σαρωμένου με κινητό τηλέφωνο, την αυτόματη διερμηνεία τηλεφωνικής συνδιάλεξης και την αυτόματη πολυγλωσσική μετάφραση περιεχομένου στον Ιστό, τη στιγμή που το παράγει ο χρήστης.
    • Εδραίωση μοντέλου μεταφραστικής ποιότητας δύο επιπέδων στην τεχνική μετάφραση:
    • 1ο επίπεδο: Μετάφραση μέτριας ποιότητας, μια μετάφραση που απλώς «κάνει τη δουλειά της», φτάνει να παράγεται σχεδόν σε χρόνο μηδέν και σε πολλές γλώσσες.
    • 2ο επίπεδο: Ακριβής, εξειδικευμένη μετάφραση από επαγγελματίες μεταφραστές, η οποία θα είναι πλήρως προσαρμοσμένη στις ειδικές απαιτήσεις του πελάτη και θα δημιουργεί σημαντική προστιθέμενη αξία στο προϊόν του.

Εν κατακλείδι, σε ορισμένα πεδία της τεχνικής μετάφρασης ο μεταφραστής όχι μόνο δεν θα εξοντωθεί από τη ΜΜ, αλλά θα μάθει να ζει μαζί της και θα βρει σε αυτή έναν ικανό σύμμαχο στην προσπάθειά του να μεταφράσει περισσότερες λέξεις. Το ζητούμενο θα είναι πώς οι μεταφραστές αλλά και όσοι εμπλέκονται στη ροή διαχείρισης μεταφραστικού έργου θα προστατεύσουν την ποιότητα της δουλειάς τους, εντάσσοντας μεν τη ΜΜ σε αυτήν τη ροή, αλλά παράλληλα διασφαλίζοντας ότι η ποιότητα θα μείνει αναλλοίωτη.

Advertisements

3η Συνάντηση Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων – μια σύντομη αναφορά.

Για τρίτη φορά τα τελευταία πέντε χρόνια ο Τομέας Μετάφρασης του Τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Διερμηνείας και Μετάφρασης της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. οργάνωσαν τη Συνάντηση Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων. Η πολύ σημαντική αυτή συνάντηση ερευνητών της Μετάφρασης φιλοξενήθηκε στις νεόδμητες εγκαταστάσεις του Κέντρου Διάδοσης Ερευνητικών Αποτελεσμάτων (ΚΕΔΕΑ) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης μεταξύ 12 και 14 Μαΐου 2011 κι εμείς ήμασταν εκεί και σας μεταφέρουμε συνοπτικά τις εντυπώσεις μας:

  • Παρακολουθήσαμε εξαιρετικές ανακοινώσεις από μεταπτυχιακούς φοιτητές και υποψήφιους διδάκτορες, οι οποίες μας έπεισαν ότι γίνεται σοβαρή έρευνα στους τομείς της μηχανικής μετάφρασης, των σωμάτων κειμένων, της διαχείρισης ηλεκτρονικών πόρων και της χρήσης της τεχνολογίας στην εκπαίδευση μεταφραστών.
  • Διαπιστώσαμε για μία ακόμα φορά ότι στο Α.Π.Θ. υπάρχουν καθηγητές δραστήριοι και ορεξάτοι, με γνήσιο ενδιαφέρον για τη Μεταφρασεολογία.
  • Παραβρεθήκαμε στην ιδρυτική Γενική Συνέλευση της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφρασεολογίας, όπου σε κλίμα χαλαρό αλλά και αισιόδοξο μπήκαν οι βάσεις για μια επιστημονική εταιρεία που θα προωθεί σωστά και θα αναδεικνύει τη μεταφρασεολογική έρευνα στον ελλαδικό χώρο. Στο πρώτο Δ.Σ. της Ε.Ε.Μ. εκλέχτηκαν οι Σ. Γραμμενίδης, Τ. Δημητρούλια, Κ. Σκορδύλης, Φ. Μπατσαλιά, Γ. Φλώρος, Α. Βηδενμάιερ και Τ. Κυριακοπούλου, με αναπληρωματικά μέλη την Κ. Κουρούνη και τον Β. Μπαμπούρη. Αναμένουμε τα πρώτα δείγματα προθέσεων του Δ.Σ. και ευχόμαστε στα μέλη του καλή επιτυχία.
  • Διαπιστώσαμε εκ νέου την ανάγκη να οργανώνεται σε ετήσια βάση η συνάντηση αυτή, ώστε να υπάρχει τακτικός και γόνιμος διάλογος ανάμεσα σε όλους όσοι ασχολούμαστε με τη Μετάφραση και την εκπαίδευση μεταφραστών. Γνώμη μας είναι πως η συνάντηση αυτή θα έπρεπε να οργανώνεται εκ περιτροπής στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη.

Η συνολική εντύπωσή μας είναι θετική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν περιθώρια για αλλαγές. Θα θέλαμε να εκδίδεται πιο γρήγορα ο τόμος των πρακτικών κάθε συνάντησης και να είναι πιο διαφανής η διαδικασία επιλογής των ανακοινώσεων που θα συμπεριληφθούν σε αυτόν. Επίσης, δεδομένου του μεγάλου αριθμού των καλών ανακοινώσεων, ίσως να είχε νόημα να δίνεται έμφαση στην επιλογή όσων παρουσιάζουν νέες θεωρίες και προσεγγίσεις, ώστε να είναι δυνατός ο περιορισμός της παράλληλης ροής τους σε δύο αμφιθέατρα και να μπορούμε να παρακολουθούμε όσο περισσότερες γίνεται. Τέλος, θα μας ενδιέφερε πολύ να ακούσουμε τις απόψεις και άλλων Ελλήνων μεταφρασεολόγων από πανεπιστήμια που δεν εκπροσωπήθηκαν επαρκώς, όπως για παράδειγμα το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Τ.Ξ.Γ.Μ.Δ. του Ιονίου Πανεπιστημίου. Παρόλα αυτά, η οργανωτική επιτροπή έκανε καλή δουλειά, η γραμματειακή υποστήριξη ήταν εξαιρετική και η Θεσσαλονίκη ήταν φιλόξενη και όμορφη όπως πάντα – κι έτσι, περάσαμε όμορφα και ανυπομονούμε για την 4η Συνάντηση Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων, που ελπίζουμε να διοργανωθεί το 2012.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
(ευχαριστούμε την επίκουρη καθηγήτρια του ΑΠΘ Πολυξένη Κανελλιάδου για την ευγενική παραχώριση των φωτογραφιών)



meta|φραση

Μεταφραστικές τεχνολογίες: ευλογία ή κατάρα;

Machine translationΜέσα από το newsletter μας έχουμε πλέξει αρκετές φορές το εγκώμιο της μεταφραστικής τεχνολογίας για τα εργαλεία και τις δυνατότητες που μας έχει δώσει. Η αλήθεια, βέβαια, είναι ότι… ουδέν καλόν αμιγές κακού, κι έτσι στη μεταφραστική τεχνολογία οφείλουμε και τον μεγάλο μπαμπούλα των μεταφραστών, τη μηχανική μετάφραση (ΜΜ). Τα κατά καιρούς σενάρια για πλήρη υποκατάσταση των μεταφραστών από λογισμικό ΜΜ έχουν διαψευσθεί πλήρως: αφενός η έρευνα για να καλυφθούν τα εκατοντάδες γλωσσικά ζεύγη που προκύπτουν από το συνδυασμό των γλωσσών του κόσμου έχει αβάσταχτο κόστος (ιδιαίτερα για γλώσσες με περιορισμένη χρήση στη διεθνή αγορά, όπως τα Ελληνικά) και αφετέρου η πρόοδος στην υπολογιστική τεχνολογία και τα μοντέλα ΜΜ είναι μεν σημαντική, αλλά δεν έχει καταφέρει να κάνει τους Η/Υ να αντιμετωπίζουν ικανοποιητικά την όποια απόκλιση από την κυριολεξία.

Τον τελευταίο καιρό, όμως, βλέπουμε μια πιθανώς επικίνδυνη σύγκλιση τάσεων και τεχνολογιών: Από τη μια μεριά πληθαίνουν οι online μεταφραστικές μνήμες, στις οποίες ο χρήστης μπορεί να ανεβάσει τις μεταφράσεις του, ώστε αυτές να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από άλλους χρήστες – ως εδώ καλά. Όταν όμως αυτές οι υπηρεσίες διατίθενται επί πληρωμή και σε παρόχους μεταφραστικών υπηρεσιών ή σε πολυεθνικές εταιρείες με in house ομάδες μεταφραστών, τότε το πράγμα γίνεται περίεργο. Για να δώσουμε ένα παράδειγμα, ενώ τα εγχώρια μεταφραστικά γραφεία ζητούν από τους υπαλλήλους μεταφραστές τους να βγάζουν περίπου 2.500 λέξεις τη μέρα, μια πολυεθνική εταιρεία που δραστηριοποιείται στο χώρο των τροφίμων και χρησιμοποιεί την υπηρεσία Google Translator Toolkit, απαιτεί μετάφραση τουλάχιστον 5.000 λέξεων από τους in house μεταφραστές της ομάδας της.

Από την άλλη μεριά, μεγάλες εταιρείες προσπαθούν με τη μέθοδο της ανάθεσης στο κοινό (crowdsourcing) να εκτελέσουν με σχεδόν μηδενικό κόστος τεράστια μεταφραστικά έργα. Παράδειγμα αποτελεί η δημοφιλέστερη υπηρεσία κοινωνικής δικτύωσης, το Facebook, το περιβάλλον της οποίας μεταφράστηκε σε δεκάδες γλώσσες εξ ολοκλήρου από εθελοντές, ορισμένοι εκ των οποίων ήταν μεταφραστές.

Τι συμπέρασμα μπορεί να βγάλει κανείς από όλα αυτά; Σίγουρα όχι ότι η μεταφραστική τεχνολογία πρέπει να εξοβελιστεί στο πυρ το εξώτερο. Κάτι τέτοιο θα ήταν ούτως ή άλλως αδύνατο. Φαίνεται, όμως, πως κινδυνεύουμε περισσότερο από τον ίδιο μας τον εαυτό, επειδή δεν καταλαβαίνουμε προς τα πού μας πάει η κάθε τεχνολογία. Βοηθώντας άγνωστες μέχρι χθες σε εμάς εταιρείες να συλλέξουν τεράστιους όγκους πολυγλωσσικών μεταφραστικών μονάδων ή εταιρείες-κολοσσούς να μεταφράσουν χωρίς κόστος τους ιστότοπούς τους, βάζουμε τα χεράκια μας και βγάζουμε τα ματάκια μας, όπως λέει και το γνωστό λαϊκό άσμα. Ας προσπαθήσουμε, λοιπόν, όλοι να ενημερωθούμε και να κατανοήσουμε καλύτερα τις μεταφραστικές τεχνολογίες, ώστε να τις εκμεταλλευτούμε προς όφελός μας και να αποφύγουμε τη μακροπρόθεσμη παράπλευρη ζημία στο επάγγελμά μας.

%d bloggers like this: