Blog Archives

Διερμηνεία: χαμένη στη μετάφραση;

Η φράση «χάθηκε στη μετάφραση» ούτε καινούργια είναι, ούτε πρωτότυπη, ούτε κυριολεκτική μόνο. Το «lost in translation», το αγγλικό της ισοδύναμο, επίσης. Όμως άρχισε να χρησιμοποιείται ευρέως την τελευταία δεκαετία μετά την ομώνυμη ταινία της Σ. Κόπολα (2003), στην οποία φαινόταν η σημασία της κυριολεκτικά (δείτε τη χιουμοριστική σκηνή της «διερμηνείας» των όσων λέει ο Ιάπωνας σκηνοθέτης στον πρωταγωνιστή Μπιλ Μάρεϊ) αλλά και μεταφορικά στην πλοκή. Τόσο ευρέως που έγινε κλισέ. Ή εύκολη απάντηση και συχνά πυκνά τώρα τελευταία εύκολη κατηγορία για έναν επαγγελματικό κλάδο – ή δύο; (θα δούμε παρακάτω). Και δεν μπορεί παρά να οδηγεί στην απαξίωση, όπως όταν για παράδειγμα, μετά το κρίσιμο Eurogroup της 20ης Φεβρουαρίου, ο υπουργός Οικονομικών είπε «δεν έχω εμπιστοσύνη στους μεταφραστές» και έσπευσε να κάνει την ίδια δήλωση σε ελληνικά και αγγλικά.

Όντως τους μεταφραστές εννοούσε ο Γ. Βαρουφάκης; Ή μήπως τους διερμηνείς, εφόσον η επικοινωνία ήταν προφορική; Ας διασαφηνίσουμε μερικά βασικά δεδομένα:

1. Σε αντίθεση με τον μεταφραστή που έχει να κάνει με τον γραπτό λόγο, ο διερμηνέας αναλαμβάνει να μεταφέρει από μια γλώσσα σε μια άλλη τον προφορικό λόγο των ανθρώπων που συμμετέχουν σε επαγγελματικές συναντήσεις, εκδηλώσεις, συνέδρια, συνόδους κορυφής καθώς και να μεσολαβεί στην επικοινωνία μεταξύ των δύο μερών σε δικαστήρια, δημόσιες υπηρεσίες κ.λπ.

2. Μεταφραστής και διερμηνέας λειτουργούν και δουλεύουν διαφορετικά. Ο πρώτος είναι αντιμέτωπος με τις απαιτήσεις που διασφαλίζουν την αρτιότητα ενός γραπτού κειμένου, ο δεύτερος με τις πιέσεις που καλύπτουν την αμεσότητα της προφορικής επικοινωνίας. Εδώ να πούμε, δε, ότι υπάρχουν διαφορετικά είδη διερμηνείας, με συνηθέστερες τη διαδοχική διερμηνεία και τη διερμηνεία συνεδρίων. Μπορεί ένας επαγγελματίας να ασκεί και τις δύο δραστηριότητες, ωστόσο δεν παύουν να είναι διακριτές. Δείτε πώς περιγράφει η AIIC, η Διεθνής Ένωσης Διερμηνέων Συνεδρίων, τη διαφορά της διερμηνείας από τη μετάφραση.

3. Δεν έχουν όλοι τις απαιτούμενες ικανότητες για να γίνουν διερμηνείς. Και δεν αναφερόμαστε μόνο στις άριστες γλωσσικές ικανότητες αλλά και στην ταχύτητα, τη μεγάλη συγκέντρωση, την αντοχή στην πίεση κ.λπ. Για να είναι επαρκείς στο έργο τους, οι διερμηνείς πρέπει να είναι καλά εκπαιδευμένοι και να επιμορφώνονται διαρκώς. Τις τελευταίες δεκαετίες πανεπιστήμια και ιδιωτικές σχολές προσφέρουν ποικίλα προγράμματα σπουδών (μαζί και η σχολή μας ). Και σύντομα ενδέχεται να είναι αναγκαίο και να πιστοποιούνται, ώστε να συμμορφωθεί η χώρα μας με μια ευρωπαϊκή οδηγία που ορίζει την υποχρέωση των κρατών-μελών να διασφαλίζουν την ποιότητα της δικαστηριακής μετάφρασης και διερμηνείας.

Θα μπορούσαμε να γράψουμε πολλά ακόμη για το κλισέ «lost in translation» καθώς και για τους διερμηνείς και τους μεταφραστές. Τα περισσότερα από αυτά τα θίγει σε άρθρο
της η Δήμητρα Σταφυλιά, η Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Επαγγελματιών Μεταφραστών Πτυχιούχων Ιονίου Πανεπιστημίου.

Και για να προλάβουμε τον αντίλογο: ουδείς κλάδος άμεμπτος. Έχουν χαθεί (ή στρεβλωθεί!) σημαντικές πληροφορίες κατά τη μεταφορά από μια γλώσσα σε μια άλλη, όπως θα δείτε στο σχετικό άρθρο του BBC. Όμως, θα συμφωνήσετε μαζί μας, τα λάθη αυτά δεν είναι δυνατόν να υποβαθμίσουν το έργο των επαγγελματιών διερμηνέων και να γκρεμίσουν τις γλωσσικές γέφυρες που χτίζουν εδώ και αιώνες οι διερμηνείς με το έργο τους!

Advertisements
%d bloggers like this: