Μηχανική μετάφραση: ευλογία ή κατάρα;

Machine translationΑπό τα τέλη του Ψυχρού Πολέμου ήδη, η Μηχανική Μετάφραση άρχισε να αποτελεί φόβητρο για τους μεταφραστές. Σήμερα, 30 χρόνια αργότερα, ξέρουμε καλά ότι η Μηχανική Μετάφραση δεν έχει επιβεβαιώσει τους φόβους μας και δεν έχει βγάλει εκτός αγοράς τους μεταφραστές. Η επίδρασή της στη μεταφραστική αγορά υπήρξε και συνεχίζει να είναι μεγάλη, αλλά τα αποτελέσματά της ήταν πιο… διακριτικά.

 

Στην πρόσφατη εκδήλωση της σχολής μας για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης ξεκίνησε μια συζήτηση για τη Μηχανική Μετάφραση (ΜΜ) ανάμεσα στους εκλεκτούς ομιλητές μας, τον Διονύση Γούτσο και την Ανθή Βηδενμάιερ, και τον Διευθυντή Σπουδών της σχολής μας, τον Βασίλη Μπαμπούρη. Η πίεση χρόνου άφησε τη συζήτηση ανολοκλήρωτη, οπότε σας μεταφέρουμε εδώ ορισμένες σχετικές σκέψεις. Πού βρισκόμαστε, λοιπόν, σήμερα σε σχέση με τη ΜΜ; Ποικίλοι παράγοντες έχουν οδηγήσει τη ΜΜ σε μια δεύτερη περίοδο ακμής:

  • Ο ανεπαρκής αριθμός μεταφραστών για τις ανάγκες της παγκόσμιας αγοράς.
  • Η ανάγκη διάσωσης γλωσσών απειλούμενων με εξαφάνιση.
  • Ζητήματα εθνικής κυριαρχίας, σχετιζόμενα κυρίως με την κατασκοπία και τον πόλεμο ενάντια στη διεθνή τρομοκρατία.
  • Ζητήματα μεταναστευτικής πολιτικής, σχετιζόμενα κυρίως με τη διαχείριση των μεταναστών.
  • Η ανάγκη για ταυτόχρονη κυκλοφορία ενός νέου προϊόντος σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της παγκοσμιοποιημένης αγοράς (sim-shipping).
  • Η χρήση ελεγχόμενων γλωσσών στην τεχνική κειμενογραφία.
  • Η ανάγκη μείωσης του κόστους της μετάφρασης.
  • Η ανάγκη διαγλωσσικής αναζήτησης στον Ιστό.
  • Η ανάγκη ενημέρωσης σε πραγματικό χρόνο.

 

Οδεύουμε, όμως, προς ένα μέλλον όπου η ΜΜ θα αντικαταστήσει τους μεταφραστές; Η απάντηση είναι ένα σαφές όχι. Καταρχάς, η ΜΜ δίνει μετριότατα έως και αστεία αποτελέσματα σε λογοτεχνικά και θεατρικά κείμενα, σε κείμενα με χιουμοριστικό ή ειρωνικό ύφος, σε κείμενα γεμάτα με μεταφορές, λογοπαίγνια και πολιτισμικές αναφορές. Τα αποτελέσματα βελτιώνονται αισθητά όταν χρησιμοποιούμε εξελιγμένα υβριδικά μοντέλα MM (που συνδυάζουν τον έλεγχο μέσω γραμματικών κανόνων με τη στατιστική αντιπαραβολή με σώματα κειμένων) για να μεταφράσουμε τεχνικά κείμενα, αλλά ακόμα και σε αυτή την περίπτωση πρέπει να πληρούνται αρκετές προϋποθέσεις:

  • Να έχουν χρησιμοποιηθεί ελεγχόμενες γλώσσες για τη συγγραφή των πρωτότυπων κειμένων.
  • Το πολύγλωσσο σώμα κειμένων που θα τροφοδοτήσει με αποδόσεις τη μηχανή να έχει προκύψει από παλαιότερα κείμενα του πελάτη.
  • Οι γλωσσικοί συνδυασμοί να περιλαμβάνουν δημοφιλείς γλώσσες, γιατί όσο πιο σπάνια είναι μια γλώσσα στη διεθνή αγορά τόσο λιγότερο έχει χρηματοδοτηθεί η έρευνα για τη μηχανική μετάφρασή της (κι εδώ, βεβαίως, τα ελληνικά απολαμβάνουν μια σχετική ασφάλεια σε σύγκριση π.χ. με τα αγγλικά ή τα γερμανικά).

 

Ο σχεδιασμός, η εξασφάλιση των σωστών γλωσσικών πόρων και η υλοποίηση ενός συστήματος ΜΜ κομμένου και ραμμένου στα μέτρα του πελάτη δεν είναι ούτε εύκολη ούτε φτηνή υπόθεση, οπότε η ΜΜ θα παραμείνει μπαμπούλας μόνο σε μεταφραστικά παραμύθια. Σε μεγάλο βαθμό, λοιπόν, το θέμα δεν είναι αν η ΜΜ θα αντικαταστήσει τον άνθρωπο, αλλά το ότι οι άνθρωποι μεταφραστές δεν επαρκούν πια για να χειριστούν το σύνολο του παγκόσμιου μεταφραστικού όγκου, εξαιτίας της αύξησης της πολυγλωσσίας στον Ιστό και της εκθετικής αύξησης του όγκου των παραγόμενων κειμένων (καθώς κάθε χρόνο παράγουμε υπερδιπλάσιο όγκο κειμένων από τον προηγούμενο).

 

Είναι βέβαιο ότι η ΜΜ έχει κάνει σημαντικά βήματα προόδου τα τελευταία χρόνια και ότι η επίδρασή της είναι και θα παραμείνει πολύπτυχη. Ορισμένες από αυτές τις πτυχές είναι οι ακόλουθες:

  • Εδραίωση της πεποίθησης ότι η ΜΜ μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο προμεταφραστικό εργαλείο ακόμα και για τους ελεύθερους επαγγελματίες, είτε δωρεάν είτε στο συνδρομητικό μοντέλο Software-as-a-Service.
  • Μείωση του ποσοστού ενός μεταφραστικού έργου που θα διεκπεραιώνεται από μεταφραστές (με παράλληλη αύξηση του όγκου των έργων, όμως).
  • Αύξηση της ζήτησης για επιμελητές μηχανικά μεταφρασμένου κειμένου (post-editors).
    • Ζήτηση για ειδικούς στη Μηχανική Μετάφραση και την Υπολογιστική Γλωσσολογία, με σκοπό την παραμετροποίηση μεταφραστικών συστημάτων ανάλογα με τις ανάγκες συγκεκριμένων πελατών.
    • Εδραίωση της έννοιας και της αγοράς της Μετάφρασης σε Πραγματικό Χρόνο, με παραδείγματα χρήσης τη μετάφραση υλικού σαρωμένου με κινητό τηλέφωνο, την αυτόματη διερμηνεία τηλεφωνικής συνδιάλεξης και την αυτόματη πολυγλωσσική μετάφραση περιεχομένου στον Ιστό, τη στιγμή που το παράγει ο χρήστης.
    • Εδραίωση μοντέλου μεταφραστικής ποιότητας δύο επιπέδων στην τεχνική μετάφραση:
    • 1ο επίπεδο: Μετάφραση μέτριας ποιότητας, μια μετάφραση που απλώς «κάνει τη δουλειά της», φτάνει να παράγεται σχεδόν σε χρόνο μηδέν και σε πολλές γλώσσες.
    • 2ο επίπεδο: Ακριβής, εξειδικευμένη μετάφραση από επαγγελματίες μεταφραστές, η οποία θα είναι πλήρως προσαρμοσμένη στις ειδικές απαιτήσεις του πελάτη και θα δημιουργεί σημαντική προστιθέμενη αξία στο προϊόν του.

Εν κατακλείδι, σε ορισμένα πεδία της τεχνικής μετάφρασης ο μεταφραστής όχι μόνο δεν θα εξοντωθεί από τη ΜΜ, αλλά θα μάθει να ζει μαζί της και θα βρει σε αυτή έναν ικανό σύμμαχο στην προσπάθειά του να μεταφράσει περισσότερες λέξεις. Το ζητούμενο θα είναι πώς οι μεταφραστές αλλά και όσοι εμπλέκονται στη ροή διαχείρισης μεταφραστικού έργου θα προστατεύσουν την ποιότητα της δουλειάς τους, εντάσσοντας μεν τη ΜΜ σε αυτήν τη ροή, αλλά παράλληλα διασφαλίζοντας ότι η ποιότητα θα μείνει αναλλοίωτη.

Advertisements

About metafrasi

The meta|φραση School of Translation Studies, the only school in Greece that specialises solely in translator training, was founded by British Council translation teachers and professional translators with 18 years of experience in translation and translator training.

Posted on November 12, 2012, in Μετάφραση, Μεταφραστικά εργαλεία and tagged , . Bookmark the permalink. Leave a comment.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: